Ten artykuł przeczytasz w 4 minuty.
Praca w laboratorium fizykochemicznym niesie za sobą ryzyko narażenia na wiele czynników potencjalnie niebezpiecznych. Do najważniejszych zaliczyć można substancje niebezpieczne o właściwościach toksycznych czy drażniących. Istotne są także czynniki fizyczne, które obejmują m.in. wysoką temperaturę, hałas, drgania związane z pracą urządzeń. W pracy laboratoryjnej mogą także występować zagrożenia mechaniczne, np. skaleczenia od szkła, upadki, a także pożarowe i wybuchowe, wynikające z pracy z substancjami łatwopalnymi oraz niekontrolowanymi reakcjami chemicznymi. Odpowiednie zabezpieczenie pracowników wynika z przepisów prawa pracy i dotyczy wszystkich pracodawców. Istotną rolę w tym zakresie odgrywa dział BHP, który dba o bezpieczne wykonywanie obowiązków poprzez zapewnianie odpowiednich szkoleń czy dobór środków ochrony indywidualnej. W artykule przyjrzymy się środkom ochrony indywidualnej i zbiorowej występującym w laboratoriach fizykochemicznych.
Zagrożenia występujące na stanowisku pracy
Niezależnie od typu wykonywanej pracy na każdym stanowisku możemy znaleźć czynniki uciążliwe i niebezpieczne. To one mają bezpośredni wpływ na bezpieczne wykonywanie codziennych obowiązków pracowniczych. Zgodnie z polską normą PN-80/Z-08052 czynniki te możemy klasyfikować na:
- chemiczne (m.in. substancje żrące, toksyczne, uczulające),
- fizyczne (m.in. hałas, pyły i aerozole, wibracje),
- biologiczne (m.in. grzyby, bakterie),
- psychofizyczne (m.in. obciążenia nerwowo-psychiczne, fizyczne) [1].
Przyjrzyjmy się pojęciu środków ochrony indywidualnej i zbiorowej. Zgodnie z definicją opublikowaną na stronie Państwowej Inspekcji Pracy „środki ochrony indywidualnej to urządzenia lub wyposażenie przewidziane do noszenia lub trzymania przez użytkownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń, które mogą mieć wpływ na jego bezpieczeństwo i zdrowie” [2].
Definicję środków ochrony zbiorowej możemy natomiast znaleźć w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. Zgodnie z nim ŚOZ to „środki przeznaczone do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy, będące rozwiązaniami technicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy, maszynach i innych urządzeniach” [3]. Celem powyższych środków jest zatem ochrona użytkowników przed czynnikami szkodliwymi oraz niebezpiecznymi, jakie mogą występować na danym stanowisku.
Środki ochrony indywidualnej (ŚOI)
W laboratoriach fizykochemicznych najczęściej spotkamy się z:
- ochroną rąk (rękawice),
- ochroną oczu i twarzy (gogle, okulary ochronne, przyłbice),
- ochroną ciała (kitle, fartuchy, obuwie ochronne),
- ochroną słuchu (nauszniki, stopery),
- ochroną dróg oddechowych (maseczki).
Ochrona rąk
Rękawice ochronne stanowią podstawowy element wyposażenia laboratoriów. Ich celem jest zabezpieczenie dłoni w trakcie wykonywania analiz oraz innych czynności mogących potencjalnie powodować wystąpienie ryzyka. W zależności od charakteru prac wykorzystuje się różne typy rękawic. Jednorazowe stosuje się najczęściej podczas analiz chemicznych do ochrony skóry przed kontaktem z substancjami chemicznymi. Rękawice termiczne chronią przed działaniem wysokich i niskich temperatur w trakcie pracy. Przeciwprzecięciowe zabezpieczają natomiast skórę rąk przed urazami mechanicznymi podczas pracy z ostrymi narzędziami czy elementami szklanymi.
Ochrona oczu i twarzy
Gogle, okulary ochronne oraz przyłbice odgrywają ważną rolę w ochronie narządu wzroku podczas prac w laboratorium fizykochemicznym. Głównym zadaniem powyższych środków ochrony indywidualnej jest zabezpieczenie oczu przed kontaktem z substancjami chemicznymi, cząstkami stałymi czy pyłami powstającymi w trakcie przygotowania próbek do badań oraz analiz. Różnica między nimi związana jest z zakresem osłanianej powierzchni. Przyłbice osłaniają całą twarz, zwiększając poziom ochrony podczas różnych czynności. Gogle zapewniają ochronę oczu oraz ich okolic przed różnymi rozpryskami i drobnymi cząstkami. Okulary służą głównie do ochrony samego narządu wzroku.
Ochrona ciała
Ochronę ciała w trakcie pracy w laboratorium fizykochemicznym zapewniają kitle laboratoryjne, fartuchy oraz inne części odzieży ochronnej, a także obuwie ochronne. Służą do ograniczenia ryzyka wystąpienia urazów oraz zwiększenia bezpieczeństwa podczas wykonywania analiz. Obuwie ochronne zabezpiecza stopy przed upadkiem ciężkich przedmiotów, poślizgnięciem, a także działaniem substancji niebezpiecznych. Kitel chroni odzież osobistą oraz skórę przed działaniem substancji chemicznych czy drobnych zanieczyszczeń. W zależności od typu badań stosuje się dodatkowo np. fartuchy trudnopalne.
Ochrona słuchu
Ochronniki słuchu stanowią element wyposażenia ochronnego, wykorzystywanego w miejscach, w których poziom hałasu może stanowić zagrożenie dla zdrowia pracownika. Ich zadaniem jest ograniczenie ekspozycji na nadmierne natężenie dźwięku, które może prowadzić do problemów ze słuchem. W przedsiębiorstwach wykorzystywane są głównie dwa rodzaje ochronników: nauszniki oraz stopery. Wybór jednego z nich zależy przede wszystkim od poziomu hałasu występującego na danym stanowisku pracy.
Ochrona dróg oddechowych
Maseczki ochronne zabezpieczają drogi oddechowe przed działaniem szkodliwych substancji obecnych w powietrzu, takich jak pyły, aerozole czy substancje chemiczne powstające w trakcie przygotowania próbek do badań oraz analiz. W laboratoriach fizykochemicznych najczęściej wykorzystuje się maseczki przeciwpyłowe, które chronią pracowników przed drobnymi cząstkami obecnymi w powietrzu. W przypadku pracy z substancjami wydzielającymi niebezpieczne opary lub gazy stosuje się maski i półmaski wyposażone w odpowiednio dobrane filtry.
WAŻNE! Środki ochrony indywidualnej powinny być przeznaczone do ochrony osobistej każdego pracownika.
Środki ochrony zbiorowej (ŚOZ)
W laboratoriach fizykochemicznych można spotkać m.in.:
- dygestoria,
- prysznice bezpieczeństwa,
- oczomyjki,
- wyłączniki awaryjne,
- szczelne szafy wentylowane.
Dygestoria (wyciągi wentylacyjne)
Stanowią podstawowy środek ochrony zbiorowej w laboratoriach. Ich celem jest wychwytywanie i usuwanie szkodliwych dla zdrowia aerozoli i gazów powstających podczas pracy z różnymi chemikaliami, tak aby nie mogły przedostać się do wnętrza sal laboratoryjnych.
Prysznice bezpieczeństwa
Prysznice umożliwiają szybkie spłukanie substancji niebezpiecznych w przypadku skażenia lub oparzenia chemicznego, ograniczając ryzyko ciężkich obrażeń. Są niezbędnym elementem każdego zakładu pracy, w którym istnieje możliwość kontaktu z niebezpiecznymi substancjami.
Oczomyjki
Zadaniem oczomyjek jest natychmiastowe płukanie oczu w przypadku kontaktu z czynnikami szkodliwymi lub substancjami chemicznymi. Ponadto ograniczają ryzyko trwałego uszczerbku narządu wzroku.
Wyłączniki awaryjne
Wyłączniki awaryjne umożliwiają natychmiastowe odłączenie urządzenia od zasilania i zatrzymanie pracy maszyny w przypadku zagrożenia. Dzięki nim znacznie ogranicza się ryzyko wypadków oraz awarii sprzętu.
Szafy wentylowane
Szafy służą do bezpiecznego przechowywania substancji niebezpiecznych (łatwopalnych, toksycznych, żrących). Prowadzą do ograniczenia emisji szkodliwych oparów wewnątrz laboratorium, a także narażenia pracowników na kontakt z czynnikami chemicznymi wykorzystywanymi w codziennej pracy.
Podsumowanie
Środki ochrony indywidualnej i zbiorowej stanowią jeden z podstawowych elementów systemu bezpieczeństwa i higieny pracy w każdym przedsiębiorstwie. Ich stosowanie znacznie ogranicza ryzyko narażenia pracowników na czynniki szkodliwe oraz ryzyko wypadków przy pracy. Dobór odpowiednich urządzeń i wyposażenia powinien być uzależniony od rodzaju wykonywanych czynności. Cennym źródłem w przypadku pracy z substancjami chemicznymi są także karty charakterystyk substancji niebezpiecznych, które określają zalecane środki ochrony indywidualnej. Niezależnie od tego należy pamiętać, że tylko odpowiednie przeszkolenie oraz świadomość przestrzegania zasad BHP w połączeniu ze środkami ochrony pozwalają na stworzenie bezpiecznego środowiska pracy.
Źródła
Autor: DM