Ten artykuł przeczytasz w 2 minuty.
Zapalniczka to przedmiot, którego używamy bardzo często, choć na co dzień nie zastanawiamy się nad tym, jak działa. Pstryk – i jest ogień. Wydaje się to proste, ale czy na pewno? Gdy zatrzymamy się nad tym na chwilę, okazuje się, że wcale nie jest to takie oczywiste. Co właściwie dzieje się w jej wnętrzu?
Co jest w środku?
Choć zapalniczka jest przedmiotem o niewielkich rozmiarach, w jej wnętrzu znajduje się kilka elementów niezbędnych do jej działania. Są to:
- zbiornik z gazem (najczęściej butanem),
- zawór, który ten gaz wypuszcza,
- mechanizm wytwarzający iskrę,
- niewielka dysza, przez którą gaz wydostaje się na zewnątrz.
Skąd się bierze płomień?
Aby powstał ogień, niezbędne są trzy składniki: paliwo, tlen i źródło ciepła (iskra). Stanowią one trójkąt ognia (przeczytaj w naszym artykule „Co to jest palność i dlaczego coś się pali?”). W zapalniczce paliwem jest gaz. Gdy naciskasz przycisk, gaz zaczyna się wydostawać i miesza się z powietrzem. Wtedy wystarczy iskra i pojawia się płomień.
Rodzaje zapalniczek
Jak działa zwykła zapalniczka z kółkiem?
W prostszych zapalniczkach jest kółko i tzw. krzesiwo. Kiedy kręcisz kółkiem, trze ono o krzesiwo i dzięki temu powstają iskry, które zapalają gaz wydostający się z dyszy. To rozwiązanie jest bardzo proste, dlatego wciąż popularne. Jego wadą jest jednak to, że krzesiwo z czasem się zużywa albo w niektórych przypadkach może wypaść.
A co z zapalniczką „na klik”?
W nowszych zapalniczkach zamiast krzesiwa jest mechanizm piezoelektryczny (brzmi skomplikowanie, ale chodzi tu o to, że powstaje iskra elektryczna). Naciskasz przycisk, pojawia się iskra i gaz się zapala. Nie trzeba niczego trzeć, dlatego jest to wygodniejsze.
Zapalniczka benzynowa (np. Zippo)
Ten typ zapalniczki działa na benzynę i knot. Po otwarciu i przekręceniu kółka z krzesiwem powstaje iskra, która zapala nasączony paliwem knot. Daje to charakterystyczny płomień i zapach. Zapalniczki tego typu są bardziej trwałe i można je wielokrotnie napełniać.
Zapalniczka plazmowa – co to takiego?
Istnieją też nowoczesne zapalniczki plazmowe, które zamiast płomienia wytwarzają łuk elektryczny. Powstaje on dzięki wysokiemu napięciu między dwiema końcówkami. Co ciekawe, te zapalniczki nie potrzebują gazu – są ładowane np. przez USB i działają nawet na wietrze.
Zapalniczka sztormowa (turbo)
Działa podobnie jak zwykła zapalniczka, ale gaz wypuszczany jest pod większym ciśnieniem. Dzięki temu lepiej miesza się z powietrzem i powstaje bardzo mocny, skoncentrowany płomień. Przypomina on mały palnik i jest odporny na wiatr, dlatego trudniej go zgasić.
Dlaczego płomień kieruje się do góry?
Płomień zawsze się unosi, podobnie jak gorące powietrze. Ponadto gaz spala się tylko tam, gdzie ma dostęp do tlenu, dlatego płomień ma charakterystyczny kształt.
Warto o tym pamiętać, bo można się łatwo oparzyć. Jeśli przechylisz zapalniczkę albo odwrócisz ją w dół, płomień nadal będzie powracał do góry, a wtedy może znaleźć się w pobliżu Twoich palców. Dlatego nie powinno się trzymać zapalniczki w nietypowej pozycji, bo ogień zawsze zachowuje się tak samo i może być niebezpieczny.
Ciekawostka
Gaz w zapalniczce sam w sobie nie pali się w środku. Dopiero gdy wydostanie się na zewnątrz i zmiesza z powietrzem, czyli zyskuje dostęp do tlenu, może się zapalić. Dlatego zamknięta zapalniczka jest bezpieczna (oczywiście jeśli się jej w żaden sposób nie uszkodzi).
Podsumowanie
Mimo że zapalniczka wygląda niepozornie, w środku dzieje się całkiem sporo. To taki mały przykład tego, jak fizyka i chemia działają w praktyce – i to dosłownie w naszych dłoniach.
Autor: AK