Krótka historia wielkiej zmiany – Konstytucja 3 maja

Konstytucja 3 maja (właściwie Ustawa rządowa) została wprowadzona w 1791 roku przez Sejm Wielki, zwany także Czteroletnim. Jej wprowadzenie było próbą ratowania państwowości polskiej, która już raz została nadszarpnięta – po I rozbiorze w 1772 roku przez wrogie wówczas Prusy, Austrię oraz Rosję. Ustawa rządowa była konsensusem między trzema obozami obecnymi podczas obrad sejmu:

• obozem patriotycznym (opowiadającym się za reformami),
• obozem hetmańskim (chcącym zachowania przywilejów magnackich oraz wolności szlacheckiej),
• obozem dworskim (opowiadającym się za reformami na wzór rosyjski, umacniającymi władzę wykonawczą króla).

Zanim przejdziemy dalej, warto wspomnieć, czym właściwie był Sejm Wielki. W 1787 roku w Kaniowie doszło do spotkania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z carycą Katarzyną II. Król zobowiązał się wówczas do udzielenia jej wsparcia w zbliżającej się konfrontacji z Turcją, choć jego rzeczywistym celem było uzyskanie zgody na planowane reformy (m.in. dotyczące armii). Sejm zwołany w 1788 roku był konfederacją, a w jego obradach uczestniczyli posłowie i marszałkowie polscy i litewscy. Wprowadzono również zmiany, które pozwoliły wydłużyć czas jego trwania (zwyczajowo było to sześć tygodni). W 1790 roku przeprowadzono wybory, w których większość zdobyli zwolennicy zmian. Niemniej w pracach sejmu brali także udział posłowie wybrani w 1788 roku, co oznaczało, że obrady toczyły się w podwójnym składzie.